Өткізген: биология пәні мұғалімі Дуйсалиева Айымгул Сериккалиевна Білімділік: Оқушыларға қалқанша бездің құрылысы мен қызметі, қалқанша без қызметінің бұзылуы жайында мәлімет беру



Дата27.05.2018
өлшемі25.24 Kb.
  • Өткізген: биология пәні мұғалімі Дуйсалиева Айымгул Сериккалиевна

1. Білімділік: Оқушыларға қалқанша бездің құрылысы мен қызметі, қалқанша без қызметінің бұзылуы жайында мәлімет беру. Қалқанша маңы, бүйрек үсті бездерінің жұмысымен олардың гормондары, гормондардың бөлінуінен  болатын аурулардың түрлерімен таныстыру.   2. Дамытушылық: Микседема, эндемиялық зоб, кретинизм, базедов ауруы жайында білімдерін тереңдету, өз бетінше іздену қабілетін дамыту.

  • 1. Білімділік: Оқушыларға қалқанша бездің құрылысы мен қызметі, қалқанша без қызметінің бұзылуы жайында мәлімет беру. Қалқанша маңы, бүйрек үсті бездерінің жұмысымен олардың гормондары, гормондардың бөлінуінен  болатын аурулардың түрлерімен таныстыру.   2. Дамытушылық: Микседема, эндемиялық зоб, кретинизм, базедов ауруы жайында білімдерін тереңдету, өз бетінше іздену қабілетін дамыту.
  • 3. Тәрбиелік: Оқушыларды ізденімпаздыққа, ұқыптылыққа, өз ойын еркін жеткізе білуге тәрбиелеу. Салауатты өмір салтын қалыптастыру үшін жүйелі тамақтану, дене шынықтырумен шұғылдануға т.б. тәрбиелеу.

Тапсырма

  • Тапсырма
  • Рамкаларды тиісті түстермен бояп, бездерді топтарға бөл: ішкі секреция бездерін- қызыл түспен; аралас секреция бездерін-көк түспен; сыртқы секреция бездерін жасыл түспен боя.
  • Тер бездері
  • Айырша без
  • Сүт бездері
  • Жыныс бездері
  • Эпифиз
  • Сілекей бездері
  • Май бездері
  • Гипофиз
  • Қалқанша без
  • Бүйрек үсті безі
  • Ұйқыбез

Ішкі секреция безі гипофиздің массасы ... .

  • Ішкі секреция безі гипофиздің массасы ... .
  • Гипофиздің артқы бөлігінің гормондарының жеткіліксіз бөлінуі ... .
  • Гипофиздің алдыңғы бөлігінің гормондары реттейді ... .
  • 1921 жылы американдық ғалымдар гипофиздің ... бөлетіні туралы ең алғаш пікір айтқан еді.  
  • Кейбір адамдардың бойы 60 см-ден 1м-ге дейін болады, оларды ...  деп атайды.
  • Рим императоры Максимилианның бойы … .
  • Египеттік ергежей Агибаның бойының биіктігі … ғана болған.
  • Орыс шаруасы Махновтың бойы  … болған.
  • Ең биік әйелдің бойы … болғаны тіркелген.
  • Жас ұлғайған кезде өсу гармонының артық синтезі ... ауруына-дененің кейбір бөліктерінің өсуіне (қол, аяқ басы, төменгі жақ сүйек, мұрын т.б) себепші болады.

гипофиздік ергежейлілік

  • гипофиздік ергежейлілік
  • өсу гормонын
  • 2,85 м
  • бүйрек қызметінің бұзылуына апарып соғады, нәтижесінде көп мөлшерде зәр бөлінеді (тәулігіне 20-л дейін)
  • 2,5м
  • акромегалия
  • 2,35 м
  • жыныс бездерінің дамуы мен өсу процестерін реттейді; сүт бездерінде сүттің түзілуін реттейді; қалқанша бездің дамуы мен бүйрек үсті безінің қыртысты қабатының өсуіне әсер етеді.
  • 0,5-0,7 г
  •  38 см

Ішкі секреция безі гипофиздің массасы 0,5-0,7 г.

  • Ішкі секреция безі гипофиздің массасы 0,5-0,7 г.
  • Гипофиздің артқы бөлігінің гормондарының жеткіліксіз бөлінуі бүйрек қызметінің бұзылуына апарып соғады, нәтижесінде көп мөлшерде зәр бөлінеді (тәулігіне 20-л дейін).
  • Гипофиздің алдыңғы бөлігінің гормондары реттейді жыныс бездерінің дамуы мен өсу процестерін реттейді; сүт бездерінде сүттің түзілуін реттейді; қалқанша бездің дамуы мен бүйрек үсті безінің қыртысты қабатының өсуіне әсер етеді .
  • 1921 жылы американдық ғалымдар гипофиздің  өсу гормонын бөлетіні туралы ең алғаш пікір айтқан еді.  
  • Кейбір адамдардың бойы 60 см-ден 1м-ге дейін болады, оларды гипофиздік ергежейлілік деп атайды.
  • Рим императоры Максимилианның бойы 2,5м.
  • Египеттік ергежей Агибаның бойының биіктігі  38 см ғана болған.
  • Орыс шаруасы Махновтың бойы 2,85 м болған.
  • Ең биік әйелдің бойы 2,35 м болғаны тіркелген.
  • Жас ұлғайған кезде өсу гармонының артық синтезі акромегалия ауруына-дененің кейбір бөліктерінің өсуіне (қол, аяқ басы, төменгі жақ сүйек, мұрын т.б) себепші болады.
  • Шың
  • 4-аялдама
  • Бүйрек үсті бездері
  • 3-аялдама
  • Тимус немесе айырша без
  • 2-аялдама
  • Қалқаншамаңы бездері
  • 1-аялдама
  • Қалқанша без
  • Орналасқан жері
  • Пішіні
  • Салмағы
  • Бөлінетін
  • гормондар
  • Қызметі:
  •  
  • Көмекейдің алдыңғы жағында
  • Таға  тәрізді
  • Тироксин
  • 1) тироксин гормоны барлық зат алмасуға (нәруыз бен май) қатысады;
  • 2) ағзаның өсуі мен дамуына әсер етеді;
  • 3) жүйке жүйесі мен жүрек жұмысының қозуын арттырады.
  • Ауру белгілері
  • зат алмасу, әсіресе нәруыз алмасу баяулайды
  • дене температурасы, жүрек іс –әрекеті төмендейді
  • тері астында су жиналады
  • тері ісінеді және құрғайды
  • шаш түседі әрі сирейді
  • адам енжар болып ойлауы мен сөйлеуі баяулайды

Эндемиялық зоб

  • Эндемиялық зоб
  • қалқанша бездің 1кг-ға дейін ұлғайып өсуі
  • жүйкенің жоғары қозғыштығы
  • адамның ентігуі

Ауру белгілері

  • Ауру белгілері
  • зат алмасу қарқындылығы артады
  • жүрек қағуы жиелейді
  • жүйке жүйесінің қозуы жоғарылайды
  • адам көп тамақ ішсе де қатты арықтайды
  • өте ашуланшақ, қатты терлегіш болады
  • Бадырақ көз немесе базедов
  • Орналасқан жері
  • Пішіні
  • Салмағы
  • Бөлінетін
  • гормондар
  • Қызметі
  •  
  • Үлкендігі асбұршақтай
  • 0,1-0,13 г
  • Паратгормон
  • 1) қан мен ұлпа сұйықтығындағы фосфор мен кальцийдің мөлшерін реттейді
  • 2) ішекте кальцийдің сіңуін және кальцийдің бүйректерде кері сіңуін қамтамасыз етеді
  •  
  •  
  • Безден бөлінетін гормон жетіспесе
  • Безден гормон көп бөлінсе
  • Сүйектердің, тістің өсуі бұзылады, оларда бор тәрізді дақтар пайда болады, қанда кальций мөлшері кемиді. Сүйектер сынғыш және нәзік болады, жүйке жүйесінің қозғыштығы артады, тырыспа байқалады.
  • Сүйектегі кальций мөлшері төмендейді. Сүйек майысқыш болады. Кальций қанда бүйректе, бауырда, мида жинақталады.
  • Орналасқан жері
  • Бөлінетін
  • гормондар
  • Қызметі
  •  
  • Безден бөлінетін гормон жетіспесе
  •  
  • Төссүйектің артында
  • тимозин 
  • Ағзаның иммундық қасиеті төмендейді. Көкбауырдың мөлшері кішірейіп, қандағы лимфоцит жасушалары азайып, қарсыдене түзілмейді.
  • Орналасқан жері
  • Пішіні
  • Құрылысы
  • Салмағы
  • Бөлінетін
  • гормондар
  •  
  • Қызметі: 
  •  
  • Бүйректің үстінде орналасқан жұп бездер
  • Оң жақтағы-үшбұрыш, сол жақтағы-жарты ай тәрізді
  • Сыртқы қабаты-қыртысты
  • Ішкі-ми қабаты
  •  
  •  
  •  
  • 1-еуінің салмағы 6-7 г, екеуінікі 12-14 г.
  • Адреналин гормонын  бөледі. Көңіл күй гормоны деп те атайды.
  • 1) бездің қыртыс қабатынан түзілетін гормондар (кортизон) көмірсудың алмасуын және оның нәруыздан түзілуін реттейді,
  • 2) тұз және су алмасуын қамтамасыз етеді,
  • 3) қан мен басқа ұлпалардағы натрий, калий және хлордың қалыпты мөлшерін реттейді,
  • 4) жыныс мүшелерінің дамуына да әсер етеді.
  •  
  • Сұрақтары
  • Жауаптары
  • 1
  • Йодтың жетіспеуінен сол бездің жұмысы бұзылады
  • Қалқанша без
  • 2
  • Эндемиялық зоб
  • 3
  • Дене бітімі мен үлкен ми сыңарлары қыртысының қызметі бұзылады
  • Кретинизм
  • 4
  • Адам тәулігіне … йод қабылдауы керек
  • 0,15-0,20 мг
  • 5
  • Көз қарасы бейжай болса да, көзі бадырайып тұрады.
  • Базедов ауруы, бадырақ көз ауруы
  • 6
  • Ішкі секреция бездеріне тән қасиет
  • Бөлінген гормонның қанға бірден түсуі, себебі бездерде арнаулы өзектері болмайды
  • 7
  • Тироксин құрамына кіреді
  • Йод
  • 8
  • Қалқанша бездің салмағы
  • 15-30 г
  • 9
  • Ересек адамда қалқанша бездің гормондары жеткіліксіз бөлінсе
  • Микседема
  • 10
  • Гормон бөлінеді
  • Қанға

  • Биологиялық диктант
  • а) ... ... қалқанша бездің артқы бөлігінде орналасқан.
  • ә) Қалқаншамаңы безінің жалпы массасы ... , мөлшері өте кішкентай, ... болады.
  • б) Қалқаншамаңы безінің гормондары жетіспегенде сүйектердің, тістің өсуі бұзылады, оларда бор тәрізді дақтар пайда болады, қанда ... мөлшері кемиді.
  • в) Қалқаншамаңы безі гормондары артқанда сүйектегі кальций мөлшері ... .
  • г) Паратгормон----------- бездерінен бөлінеді.
  • ғ) Тимусты ... деп те атайды.
  • д) Тимуста ... гормоны түзіледі.
  • е) ...  гормоны жетіспесе, ағзаның иммундық қабілеті төмендейді.
  • ж) Бүйрек үсті бездерінің пішіні: оң жақтағысы- ..., сол жақтағысы- болады.
  • з) Бүйрек үсті бездері сыртқы ... қабаттан және ішкі ... қабаттан тұрады.
  • й) ... жүйке жүйесінің бақылауымен бөлінетін гормон.
  • и) Адамның көңіл күйі күрт өзгерген кезде ... көп бөлінеді.

Биологиялық диктант

  • Биологиялық диктант
  • а) Қалқаншамаңы бездері қалқанша бездің артқы бөлігінде орналасқан.
  • ә) Қалқаншамаңы безінің жалпы массасы 0,1-0,13 г , мөлшері өте кішкентай,
  • 2 жұп болады.
  • б) Қалқаншамаңы безінің гормондары жетіспегенде сүйектердің, тістің өсуі бұзылады, оларда бор тәрізді дақтар пайда болады, қанда кальций мөлшері кемиді.
  • в) Қалқаншамаңы безі гормондары артқанда сүйектегі кальций мөлшері төмендейді .
  • г) Паратгормон қалқаншамаңы бездерінен бөлінеді.
  • ғ) Тимусты жасөспірім безі деп те атайды.
  • д) Тимуста тимозин гормоны түзіледі.
  • е) Тимозин гормоны жетіспесе, ағзаның иммундық қабілеті төмендейді.
  • ж) Бүйрек үсті бездерінің пішіні: оң жақтағысы- үшбұрышты сол жақтағысы-жарты ай тәрізді болады.
  • з) Бүйрек үсті бездері сыртқы қыртысты қабаттан және ішкі ми қабаттан тұрады.
  • й) Адреналин жүйке жүйесінің бақылауымен бөлінетін гормон.
  • и) Адамның көңіл күйі күрт өзгерген кезде адреналин көп бөлінеді.
  • §11-12
  • Үй тапсырмасы:
  • Ой түйін
  • «Білім алып, ізденуге ешқашан да кеш емес,
  • Бүгінгі қозғалған мәселелер бос емес»

Каталог: uploads -> doc -> 1207
doc -> Ғарыш әлеміне саяхат
doc -> Сабақ тақырыбы: Шерхан Мұртаза «Ай мен Айша» романы Сабақ мақсаты: ҚР «Білім туралы»
doc -> Сабақтың тақырыбы Бала Мәншүк ( Мәриям Хакімжанова) Сілтеме
doc -> Ана тілі №2. Тақырыбы: Кел, балалар, оқылық Мақсаты
doc -> Сабақ жоспары «Сәулет және дизайн» кафедрасының арнаулы пән оқытушысы, ҚР «Еуразиялық Дизайнерлер Одағының» мүшесі: Досжанова Галия Есенгелдиевна Пәні: Сурет және сұңғат өнері
doc -> Сабақ Сабақтың тақырыбы : Кіріспе Сабақтың мақсаты : «Алаштану» курсының мектеп бағдарламасында алатын орны, Алаш қозғалысы мен Алашорда үкіметі тарихының тарихнамасы мен дерекнамасына қысқаша шолу
doc -> Тәрбие сағаттың тақырыбы: Желтоқсан жаңғырығы
doc -> Сабақтың тақырыбы : Әбунасыр Әл- фараби Сабақтың мақсаты
doc -> Сабақ жоспары Тақырыбы: Үкілі Ыбырай Мектеп:№21ом мерзімі
1207 -> Сабақтың тақырыбы: Ағзалардың көбею түрлері. Мейоз. Жыныс жасушаларының дамуы. Сабақтың типі Аралас сабақ. Мақсаты


Достарыңызбен бөлісу:




©www.engime.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет