Сабақ тақырыбы: «Кебеже жасау технологиясы»



бет1/2
Дата18.03.2017
өлшемі230,06 Kb.
түріСабақ
  1   2
Желаев мектептен тыс жұмыс орталығы МКҚК


Ашық сабақ тақырыбы:

«Кебеже жасау технологиясы»

«Көмбе» үйірмесінің жетекшісі: Надыргожин Р.А


2016-2017 оқу жылы

Сабақтың тақырыбы: Кебеже жасау технологиясы

Білімділік: Оқушыларға техника қауіпсіздік шараларын ескертіп таныстыру. Қазақ халқының қол өнері туралы мәліметтер беру.

Дамытытушылық: Өз бетінше ізденіспен шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру.Өз ойларын еркін де сауатты, нақты жеткізу қаблеттерін арттыру, 

Тәрбиелік: Жан-жақтылыққа, шеберлікке, ізденімпаздылыққа баулу, Ата- бабамыздың ертеден келе жатқан қолөнерін оқып білуге үйрету. 

Сабақтың типі: Қазақ халқының қолөнеріне тарихи сипаттама. 

Сабақтың түрі: Ашық сабақ 

Сабақтың көрнекілігі: Қосымша деректер,суреттер, тарихи деректер, кітаптар. 

Сабақтың жоспары:

 І.Ұйымдастыру кезеңі ІІ. Жаңа сабақ. Қазақ қолөнері көне тарихымызбен біте қайнасып келе жатқан бай қазына. Ата- баба өнерлерінің қай түрі болсын қасиеттеп, қадірлей тіптен, пір тұтып, көздің қарашығындай аялап сақтай білген халық. Ата- жұрттан шалғай жүрсе де қай қазақ болсын өзінің ұлттық дүние мүліктерін бұйымдарын қадір тұтып қолданып келе жатқанын Қытай, Монғол, Түрік, Иран, Өзбекстан жерлеріндегі қазақтарды көріп те, естіп те жүрміз. Қазақ халқының қолөнері деп халық тұрмысында жиі қолданылып әртүрлі материалдарды пайдаланып олардан тоқу, өру, есу, тігу, кестелеу, мүсіндеу, құрастыру, сыру, бейнелеу тәсілдері арқылы орындалатын өнер жиынтығын айтады. Қазіргі таңда күні бүгінге дейін өзінің ата- дәстүрін құрметтеп өзінің ата кәсібі ретінде қолөнер шеберлері оларды дамыта отырып қайта жаңғырту үстінде. Халық қолөнері түрлеріне әдет- ғұрып жабдықтарымен бірге аң аулауға, мал өсіруге, егіншілікке қажетті құрал- жабдықтар мен қару- жарақтар жасау өнері де кіреді. Киіз үйдің сүйектері, ағаштан дайындалған үй жиһаздары сандық, жүк аяқ, кебеже, асадал, ағаш керуерт, жастық ағаш, жүннен дайындалған үй бұйымдарына : кілем, құрақ құрау, қайыс өріу, таспа ру, жүген, ши тоқу, бесік жасау, күбі, келі- келсап, ыдыс- аяқтар жасауды қолөнер шеберлері әртүрлі оө- өрнектермен нақыштап безендіре білген.



КЕБЕЖЕ – азық-түлік сақтауға арналған үй жиһаз- дарының бірі. Кебеже Қазақстанның барлық аймақтарында кездеседі. Олардың жасалу тәсілі, сыртқы пішіні көп жер- лерде ұқсас болып келеді. Кебежелердің бір-бірінен ерекшелігі олардың алдыңғы бетін көркемдеу тәсілінен байқалады. Кебеже әдетте,абажа, абдыра, сандық аталатын мүліктерден кішілеу болады және ол төрге қойылмайды, сол жақ деп аталатын қазанаяқ  жақта тұрады (қ. Қазанаяқ)Кебеженің төрт бұрышында тігінен орнатылған төрт қырлы ағаштар жақтау қазық деп аталады. Жақтау қазықтарға Кебеженің алдыңғы және артқы бетіндегі, екі жанындағы тақтайлар ырып бекітіледі. Астына қойылатын тақтайлар төрт қабырға жасап тұрған тақтайлардың астыңғы шетіне таман ырылып, саңылау болмайтындай жымдасып тұрады. Кебеженің үстіне ашы- лып-жабылатын топсалы немесе топсасыз қақпақ жасала- ды. Жақтау қазықтар қабырғаларынан ұзынырақ болып, төменгі және жоғарғы жағынан асып тұрады. Мұның өзі Кебежені басқа жиһаздардан ерекшелеп тұрады әрі өзіндік сән береді. Алдыңғы екі жақтау қазықтарын (аяғынан басына дейінгі бөлігін) кебеженің босағасы, босаға қазықдейді. Қазықтардың астыңғы ұзындау бөлігін кебеженің аяғы, ал үстіңгі, қақпақтан асып тұратын бөлігін қазық басы деп атайды. Кебеженің аяғы ұзын болғандықтан, астына жүкаяқ қоюды қажет етпейді. Қазық басы көбінесе Кебеже аяғының жартысындай, кейде оның төрттен біріндей, кейде қақпақ бетімен бірдей болып тұратын мөлшерде жасалады. Қазық басын кертіп, жұмырлап оймыштайды кейде шаршы, дөңгелек пішінде үстін тегістеп жонады. Сәнді әрі шағындау Кебеженің қазық басын биіктеу етіп жасаудың өзіндік себебі болған. Көш кезінде салтанат беру үшін ұзындау қазық бастарына құс қауырсынын байлап қойған. Кебежеге тағылған мұндай қарқара, үкі салтанатты көшке сән берумен бірге тосын жағдайдан, көз сұғынан сақтайтын т.б. ырымдық қызмет атқарған (қ. Қарқара). Оюлы Кебежелердің бояулы түрі де, боялмаған түрі де ұшырасады. Боялған түрін сырлы кебеже деп айтады. Сүйекті Кебежелердің бетіне геометриялық пішіндер мен ою-өрнектер түсіріледі, кейбір сүйекті Кебежелерге күміс шабылады. Кебеженің, әдетте, алдыңғы бетін ғана оюлап, қалған бөліктерін өсімдіктерден жасалған бояумен бояп қояды. Бай адамдар Кебеже бетіндегі оюларды бояусыз қалдырмайды. Ою-өрнектер, әдетте, ақ, көк, қызыл, жасыл бояулармен, ал өрнектің суы (фоны) қоңыр, ашық қоңыр түсті бояулар- мен боялып, ою-өрнектің көзге анық көрініп, ерекшеленіп тұруына мән беріледі. Мұндай Кебежені бояу, сырына қарай сырлы кебеже деп атайды. Осындай сәнді Кебежелерді ауқатты кісілер шексіздіктің белгісін білдіретін шет ою,ағын суды тұспалдайтын ирек, ирексу, стильденген қошқармүйіз, сыңар мүйіз, тышқан із, жүрекше,сол сияқты өсімдіктер мен олардың бөліктерін тұспалдайтын көкқөніс өрнектері мен ұшқан құс т.б. бейнелейтін оюлармен өрнектетіп, сүйекпен, күміспен әшекейлетіп жасатқан. Кебежнің бетіне текеметке, сырмаққа салатын оюларды ойып жасайтын шеберлер болған. Кебежені сүйектеу тәсілімен безендіру де Қазақстанның барлық өңірінде кең тараған. Бұл тәсілмен жасалған Кебежені сүйекті кебеже деп атаған. Сүйекті Кебежеге сүйекті ырып отырып орнатады. Ыру деп ағаштың бетін ұзынынан тік ойып шығуды айтады. Сүйекті Кебеже бетіне сұғынды ыру деп аталатын тәсілмен бекітеді. Ағаштың бетін ойғанда түп жағын кең, бетін тар етіп оюды сұғынды ыру дейді. Осылай ойылған жерге орнатылатын сүйек әшекейлер бір шетінен сұғылып қиюласады. Оның беріктігін арттыра түсу үшін мық шегелер (басы бүркеншікті, яғни сән беретін шеге) қағылады. Ырылған сүйек бетіне де түрлі ою түсіріледі, кейде сүйекке күміс шабылады (жапсырылады). Құрылымына қарай Кебежелердің түр-түрлері кездеседі. Солардың бірі – қақпағы үстінен ашылатын Кебежелер. Мұндай К.-дің қақпағы тұтас немесе жартылай ашылады. К.-лердің қақпағының көпшілігіне дерлік топса орнатылады. Топсалы қақпақ артына қарай шалқасынан ашылады.

 Сүйектелген кебеже. ҚР МОМ қорынан (КП 23854)

ҚР МОМ қорындағы (КП 23854) қақпағы жартылай ашылатын сырлы К.-нің бетіне түсірілген оюлар түрлі түспен боялған. Жартылай ашылатын қақпағына топса орнатылған. Құлып салатын ілгек темірі бар.



Кебеже. ҚР МОМ қорынан (КП 26805/3)

ҚР МОМ қорындағы (КП 26805/3) ою салынған К.-нің өрнектері боялмаған. Қақпағы үстінен жартылай ашы- лады. Ашып-жабуды қамтамасыз ететін топсасы, құлып салуға арналған ілгек темірі бар. Қазық басы кертіліп әшекейленген.




Каталог: wp-content -> uploads -> 2016
2016 -> Дәріс №1 Тақырыбы: Саясаттану ғылым және оқу пәні ретінде
2016 -> ОҚУ Әдістемелік кешен пәН «Қазақ Әдебиетін жаңа технология бойынша оқыту әдістемесі» мамандық
2016 -> Қазақстанның ірі мемлекет қайраткері, ұлт жанашыры, ел қамқоры, халқымыздың біртуар перзенті
2016 -> Сабақтың тақырыбы Үш бақытым. Мұқағали Мақатаев Туған тілім. Дихан Әбілов Жалпы мақсаты
2016 -> «Алаштану негіздері» таңдау курсы Түсінік хат «Алаштану негіздері»
2016 -> Сабақтың атауы Н.Әлімқұлов Қоңырау Мақсаты
2016 -> Силлабус Пән: Педагогика тарихы Курс: 4 Мамандық: 5В010200 «Бастауышта оқытудың педагогикасы мен әдістемесі» Кредит саны: 2 Экзамен: 7 семестр Семей-2015 «Педагогика тарихы»
2016 -> Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі
2016 -> Сабақтың атауы Бейнелеу өнерінің түрлері Сілтеме Сабақтың жабдығы
2016 -> Сабақтың тақырыбы: Менің Отаным Қазақстан


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2


©www.engime.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет