Оқу жылының облыстық сырттай мектептің «биология» пәнінен III – турдың тапсырмалары



Дата18.02.2017
өлшемі2,16 Mb.
2015-2016 оқу жылының облыстық сырттай мектептің «БИОЛОГИЯ»

пәнінен IIIтурдың тапсырмалары
8-9 сынып

1.


.

Сурет 1. Сцифоидты медузалардың өмір сүру циклі


Даму кезеңдерін анықтап, цифрлермен көрсетілген ағзаларды атандар. Ұрпақтардың алмасуы дегеніміз не?

1. жұмыртқа;

2. планула;

3. сцифостома;

4. жас сцифостомаларды бүршіктейтін сцифостома

5. стробила кезенідегі сцифостома

6. эфира

7. медуза

Ұрпақтардың кезектенуі – 1) су түбінде өмір сүретін (донный), колониялды, вегетативті түрде көбеетін «4»; 2) еркін жүзетін, дара (одиночные), медуза тәріздес, жынысты көбею.
2. Несептін бөліну мөлшері ағзаның суға қажеттілігіне тәуелді болады. Адам шөлдеген кезде ағзаның өзгеру сызбанұсқасын құрастырындар.

Шөлдегенде судың жетіспеушілігіне байланысты қанның осмостық қысымы көтеріледі. Бұл қан тамырларында орналасқан осморецепторлардың тітіркенуіне әкеліп соқтырады. Осморецепторлардағы ипульс ОЖЖ барады. Содан кейін ішкі секрециялық бездерге – антидиуретикалық гормонның (АДГ) көп мөлшерде бөлінуіне жол ашатын гипофизге барады. Бұл гормон қанға еңген кезде бүйректердің иірілген өзекшелеріне барып, судың қайта сорылуын бүйректердің екінші ретті иірілген өзекшелеріне арттырады.

Несептін мөлшері азаяды, ағзадағы су ұсталып, қанның осмостық қысымы теңестіріледі.
3. Шартты рефлекстердің тежелуі (мысалдар, түрлер).
Шартты рефлекстердің тежелуі үлкен ми шарларында жүреді. Егер жарыққа рефлексті қалыптастырса, берілетін қоңырау тежеу болады. Бұл сыртқы тежеу.

Ішкі тежеу шартты рефлекстін ішкі доғасында жүреді. Егер жарықтың қосылуы тамақпен қуаттанбаса, кешігу (западывание) болады. Жарық пен тамақты 2-3 минуттан соң береді. Кешігу – бағдарлаудың бейімдеушілік факторлардың бірі.


4. Гормондар, химиялық топтар, гормондарды бөлетін жасушалар, гормондардың жұмыс жасауындағы негізгі принциптері.

Гормонды белгілі бір мүше бөліп шығарады, Бұл химиялық зат, ағза ішінде мүшелерге, ұлпаларға немесе жасушалар топтарына тасымалданады.

Гормодар үш негізгі топтарға бөлінеді: ақуыздар, аминдер, стероидтар.

Гормондарды бөліп шығаратын жасушалар:

1) эндокринды – қанға бөлінеді (адреналин)

2) паракринды – бұлардың гормондары көршілес немесе жақын орналасқан жасушаларға әсерін тигізеді (гастрин)

3) аутокринды – өз әрекетін реттейді (тестостерон)

Әрекет принципі:

- гормондар әрекеті жасуша-нысанаға байланысты болады.

- жасуша- нысана рецепторлы молекулалары бар гормондармен реттеледі

- әр түрлі жасушалар бір гормонға біркелкі сезінбейді

- кейбір гормондар (инсулин, кальцитомин) әрқашан болады, ал кейбіреулері (адреналин стресске), гастрин (тамаққа), олар қажеті болған кезде бөлінеді;

- концентрация теріс қайта байланыспен басқарылады;

- бұл тез арада қалпына келетін жүйе.
5. Хлоропластар: хлорофилді сіңіру спектрі және әрекет жасайтын спектр (сызбанұсқада фотосинтездің жылдамдығын көрсетуге болады).

Әрекет спектрі – фотосинтездің жарық сорушы толқын ұзындығының интенсивтілігін көрсетеді. Жарық әрекетінің фотосинтезге ынталылығы әртүрлі толқын ұзындығы 400 ден 500нм.

Сіңіру спектрі – жарықты сіңіру, толқын ұзындығы мен жарық сәулелеріне тәуелді болуын көрсетеді (показывает, как зависит относительность поглощения света от длины волны и световых лучей, попадающих на пигмент (500-600 нм)).

10 сынып


  1. Өсімдіктердің белгілер эволюциясын кесте ретінде көрсетіндер:




Мүшелер

Бірінші ретті белгілер, қарапайым

Екінші ретті белгілер, жетілген

Сабақ

ағашты, бұталы, тармақталмаған, қаапайым, түтүкшелер жоқ. Трахеидтер сатылы (лестничные с перекладинами)

Шөпті, тармақталған. Түтүкшелер бар

Жапырақ

Қарапайым, кезектесіп ораласқан. Мәңгі жасыл. Талшықтануы торша түрінде.

Күделі. Супротивті, шоғыршақы орналасуы (мутовчатое расположение). Кейін түседі. Қатарлы талшықтануы (Параллельное жилкование).

Гүл

Гүл бөліктерінін жекелесіп орналасуы. Спиралды. Ациклды. Гүл элементтерінің саны көп.

Гүлдердің гүлсеріктері қос (Цветки с двойным околоцветником). Қос жынысты гүл. Біржылдық.



Гүлшоғыр. Орналасуы айналмалы, циклды (мутовчатое), 3-4,5 артық емес. Гүлдері гүлсеріксіз немесе қарапайым гүлсерігі бар. или с простым околоцветником. Әр түрлі жынысты немесе екі үйлі.

Дән

Дән ұрығы көп. Дәнде эндосперм бар. Ұрығы үлкен емес

Дән ұығы аз. Дәнде эндосперм жоқ. Ұрығы майысқақ.

Өмір сүру ұзақтылығы

Көпжылдық

Бір- немесе екі жылдық.




  1. Омыртқасыз жануарлардың денесінде үш қуыс болады. Оларды атап шығындар. Оларға сипаттама беріп, қай жануарларға тән екенін анықтандар. Қандай ұрық жапырағынан пайда болды?

Қуыстар


Паренхимамен толған (мүшелер арасында қабат)

Алғашқы Жалпақ құртта

Заттар мен газдардытасымалдайтын сұйықтық

Жұмыр құрттар


Екінші ретті. Иірілмелі (Кольчатые черви) құрттар, моллюскалар. Қан жүйесі мен дене жасушаларын байланыстыру үшін.

Аралас.Буын аяқтылар. Қан және гемолимфамен толған.

Целом мезодерма пайда болғанда құрылған (ұрықтың үшінші жапырақшасы).
3.

1) анатомия

2) физиология

3)сүтқоректілер

4) аылды адам

5) айырмашылық: а, д, е, ж

ұқсастық – б, в, г, з, и

6) жүйкелі, бұлшықты, эпителиалды, дәнекер

7) зат алмасу, өсу, көбею, тыныс алу, қоректену, қозғыштық,

8) ақуыздар, майлар, көмірсулар, нуклеинды қышқылдар

9) су

10) жүрек, асқазан, бүйректер, трахея, өкпелер, диафрагма, ұйқы безі


4. Биологиялық бақылау. Зиянкестер мен оларды жоятын агенттер арасында қатынысы. Биологиялық бақылаудың әдістері. Биологиялық бақылаудың бағдарламасын ұсынындар.

Зиянкестерге биологиялық бақылау, түрдің популяциясын қаупсіз болғанша төмендетеді.

Өзара қатынас: 1) зиянкес – зиянкесті құрту;

2) зиянкестердің саңы азаяды;

3) динамикалық тепе теңдік болуы мүмкін.

Биологиялық бақылаудың әдістері:

1) арамшөптерді жою үшән насекомдарды пайдалану;

2) Шөппен қоректенетін жануарларды жыртқыштар арқылы қадағалау

3) паразиттерді қолдану

4) көбею циклін бұзу

5) Зиянкестиердың биологиялық қасиеттерін пайдаланып, оларды жою



Биологиялық бақылаудың жоспары

1) зиянкестерді анықтау

2) мекен ету ортасын зертеу

3) сынау жасау

4) жоятын агенттерді көбейту

5) ең күшті әдістеді еңгізу


5. Жасанды мутагенездің молекулярлық негіздері мен механизмін түсіндіріндер. Объясните механизм искусственного мутагенеза, его молекулярные основы. Сұрып пен тұқымды алған кезде селекционердің жұмыс жүйелігін атап шығындар.
Жасанды мутагенез – селекцияда қолданылатын, адам, мутацияларды өзі жасап шығаратын процесс. Жоғары өнімділік ағаларды шығарып алған (саңырауқұлақтар, балдырлар, бактериялар мен мутантты жоғары өнімділігі бар тұқымдар мен сорттар)

Механизм:



  1. Ағзаларды таңдау

  2. Әрекет түрлерін анықтау (радиологиялық, химиялық)

  3. мутантты ағзаларды шығару

Молекулалық негіздер:

  1. хромосомдар санына және түрлеріне әсер етуі

  2. протопласттардың қосылуы

  3. жыныс жасушаларының жасанды қосылуы және ұрықтың трансплантаты

  4. Селекционер жұмысы (механизм және эксперименттін молекулалық негіздеріне)

Мысалы новосібірлі бидай 67 немесе басқада мысалдарды кітаптан алуға болады.
11сынып
1. Саңылаулар – құрлықта өмір сүруге арналған қажетті бейім.
Саңылаулардың жұмысын сызбанұсқада көрсетіндер. Саңылаулардың ашылып, жабылуы немен ынталанады.

Жабық: тұйықтаушы жасушалар суды эпидермис арқылы жоғалтады. Себебі: тұйықтаушы жасушаларда калий иондарының концентрациясы төмендеп, су жойылады Саңылаулардың жабылуын төмен ылғалдылық, температураның жоғарылауы, құрғақ ауа тудырады.

Ашық: тұйықтаушы жасушалар бөртеді, су эпидермис арқылы келеді, калий иондары су потенциалын жоғарылатады, судың келуін мәжбүрлейді. Саңылауардың ашылуын көмір қышқыл газының төмен концентрациясы, жарық интенсивтлігі және жарықтың көк бөлігін пайдалануы жағдай жасайды.
2. Кестені толтырындар «Омыртқалылардың салыстырмалы сипаттамасы»


Класс

Құрылыс ерекшеліктері

Көбею тәсілдері, ұрықтың дамуы




Балықтар


1) Бір қан айналым шеңбері

2) Желбезектер, бас және жұлын миы-нервтер

3) ауыз –өңеш – ас түтікшесі-бауыр-анус

4) хорда


5) 2 бүйрек, несеп жолы – қуық қалбыршағы


уылдырық, ұрықтануы сырттай, суда

Қосмекенділер



1) тері көпжасушалы шырыштан тұрады

2) 2 қан айналым шеңбері, суық қанды

3) тері-өкпелер

4) бас және жұлын миы-нервтер

5) ұйқы безі

6) бас сүйегі, омыртқа жотасы, алдынғы және артқы аяқтары



Уылдырық. Ит балықтың дамуы

Бауырымен жорғалаушылар


1) терісі құрғақ, қабыршақты (2-қабат) - өкпелер

2) бас және жұлын миы-нервтер

3) Бас сүйегі, омыртқа жотасы, алдынғы және артқы аяқтары


Ішкі ұрықтану, Ауада даму

Құстар

1) тері+жүн

2) 2 қан айналымы, жылықанды.

3) + ауа қапшықтары

4) бас және жұлын миы-нервтер, үлкен ми сыңарлары.

5) қанаттар

6) қуық қалбыршағы



Ішкі ұрықтану


Сүтқоректілер

1) тері, бездер мен шаштар

2) 2 қан айналымы, жылықанды.

3) өкпелер

4) бас және жұлын миы-нервтер, үлкен ми сыңарлары




Ұрықтануы іште, дамуы іштей, жатырда. Сүтпен қоректендіру

3. Адам су ішінде көп уақыт болса оның ағзасы сусыздануға шалдығуы мүмкін. Бұл құбылысты түсіндіріндер.

Тұшы су ұлпалардан тұздарды шайып шығарады, әсіресе бірвалентті катиондарды (К+, Na+), Тұз иондары концентрация градиенті арқылы жүреді, жоғарыдан төменге қарай (денеден суға), сонында натрий мен калий иондары жойылып қалады. Сол себептен ваннаны көп уақыт қабылдасан немесе кір жусан қолдардың терісі жиырылады.
4. 16 ғасырдан бастап 18 ғасырдың 30-шы жылдарына дейін Мәскеу Кремілінде қорғасынмен қапталған су құбыры және резервуар істеген. Осы жылдары патшаның жанұясында балалардың өлімі байқалып, тұқым қуалаушылық кемтарлар көп кездескен. Бұндай құбылыстардың себебін түсіндіріндер.

Құбырдың суында ерітілген қорғасын, улануға жол береді, ұлпаларда жиналады, жыныс жасушаларын жояды.

5. Биосфераның негізгі компоненттерін атандар (1-6)

Күн радиациясы





  1. атмосфера

  2. литосфера

  3. гетеротрофтар

  4. автотрофтар

  5. гидросфера

  6. топырақ

өзара қатынас процестері



биосфера компоненттері

Ответы III тура областной заочной школы олимпийского

резерва РУМЦДО "Ертіс дарыны" на 2015-2016 учебный год

БИОЛОГИЯ

8-9класс
1.

.